Tuesday, May 21, 2019

Bible a hun nu khia thute

(Rapture, Rapture nua a hun hamsa (Tribulation)-thu, Second Coming leh Kumsang vaihawm ding dan thute):

Rev. Dr. Hangpi Manlun,
Moderator, Zou Synod

1). Thumapui: Awle, tam atung a thute  rapture, second coming leh kumsang vaihawm ding thute ahi uh leh hattuom din chil a kipat tunidawng a mite lung boina leh ngaidan/pawmdan tamtah a umziehin isui ding uhi. Mangpa Jesu Khrist hing pei ding thu leh tamna igente uh khu Kihilna bu sung a alaimu/thugil pen a chithei ding hi. Tamte khu Bible in ‘thu guh kiphuol’ a chi hi. Tam ‘thuguh kiphuol’ chi hamkam Greek hamin, ‘mysterion’ ahi a, Saphamin, ‘mystery’ chi ahi. Tualeh, Thuhuntha ah 27-vei a kigiel hi. Sawltah Paulin, “Ngaiun, thuguh kiphuol ka hing hil ding hi” (I Kor. 15:51)-ah a chi hi. Aumzie khu ‘sil kiphuol’ ahi a, sil kiphuolte khu atangpiin, Pasian kumtawn lemguot, a huntah a hingtung leh puonzah a umte hi uhi. Tualeh, mitamtahte ngaidan in rapture leh second coming-te khu a kibang leh khat vei a tungkhawm ding bangin ngaidan a kineithei a, ahin ahiloudante isuiding uhi. 

2). Rapture: Saphama a ‘rapture’ chi khu Latin ham a, ‘rapere’ chi a kipat a kiletkhie ahi. Rapture pen Jesu khu tam leitung a hattuomte (Ama gingtute), a mousiengthoute hing pui ding a huikhuo a, ang peina ding khu rapture ahi.  Tam hun chieng in leitung ah a hing kum sih ding a, huikhuo ah, a misiengthoute Jesu toh kituoh ding in suhlam dang in i um ding uhi. Sawltah Paulin chiengtahin a gen a, “… kinepna neilou midangte banga, na lungkhamlouna ding un, i mute tungtang na theilou uh ka deisih hi…. Eite Mangpa hing pei donga, dam a na um nalaiten i musate/mishisate i makhel sih ding uhi. Aziehpen, Mangpa ngei khu kikou aw toh, tualeh pengkul ging toh Van a kipat hing kumsuh ding hi. Tualeh, Khrist a shisate a thou masa ding uhi. Tuazou chiengin ei hing a na umnalaite huikhuo ah, Mangpa tuoh dingin a mau toh meipi lah ah lahtouin i um ding ua, tuachi’n kumtawn in, Mangpa kung ah i umta ding hi. (I Thess. 4:13-17).   

         Tualeh, rapture khu bang chieng a hingtung ding e chi a kitheithei sih a, thakhat thu a itheilou kal ua hing tungding ahi a, hun khat poupou a tung thei ahi (Titus 2:13; 1 Thess. 4:13-18; 1 Kor. 15:50-54). Mangpa Jesun zong ahunding ahileh, Tapa leh vansawltahte in zong a theisih ua, Pa lou ngalin a theisih a chi hi.  Tuabanah, rapture chiengin gingtu ashisate, Abel a kipat a tuahun tan a shite athou masa ding ua, tualeh gingtu ahing nalaite suhdang lam a um in, huikhuo ah lahtouin i um ding uhi. Tualeh, kum 7-vaihawmna masang a hing tung ding ahi.

Khristian Innsung/Innkuon Nuom Umzie Leh Hinate

Rev.Dr. Hangpi Manlun

1)Thumapui: Awle, i thupi uh Khristian innkuon siemphatna ding a nu-le-pa mawpuohna chi khu tulai igam dimun et in i kul-le-poimaw mama khat uh ahi. Tualeh, innkuon nuom khu hing pong um mai ding ahisih a, asung a tengten tahsa-le-hagau a pan ilahna zieh ua hing umthei ding ahigiep hi. Tualeh, nu-le-pa khen khatte a ding in i tate hinkhuo uh siemphatna ding in ikikhel in i vaigeita maithei ua, ahin itute tung beh uah etkawlna mopuohna ineithei nalai uh chi imanghil sih ding uhi.

2)Baibul in innkuon agendan
I Laisiengthou masapen uh (Genesis) khu innkuon thu in akipan a, atopna Kihilna (Revelation) zong khu innkuon thu ma in atop hi. Tuaziehin, innkuon khu leitung um chil aum, government-te, school-te leh kipawlkhawmna tuomtuomte um masang a zong um masapen ahi. Tualeh, i Mangpa Jesun zong innkuon ana ngaina/          khawh ahingeiding a, leitung ah kum sawmthum-le-thum (33)-vel a damsung in zong kum 30-tah innsung nnasepna buoi ahingei ding a, atanchin imusih uhi.

2.i)Khristian innkuon poimawna asang deudeu hi.

Laigeltu khatin “Khristian innkuon khu a lawmpi (group) a, igen uh ahin amun dihtah a, ibuopi peilou uh ahi” achi hi. A dih mama a, biehinn leh houlimnate lah ah igen zing ua, a hin amun dihtah ah koiman isempei tahtah sih uhi. Rev. John Stot in, “Leitung leh hattuom hoina ding in innkuon hoi ipoimaw ua, innsung a hoi leh hattuom leh leitung jong ahoi hi” achi hi.  Tuabanah, Rev. Dr. Kenneth Chap khun “Leitung khu bang chi bang a um ding e, chi mai zong hilou, tulaitah leh dachieng a, leitung hing umtou zel ding dan etna (machine) khu innsung ahi” achi hi. Colson in tambangin agen a, “Sildang bangma’n innkuon dinmun aluozousih ding, innkuon aumsih leh tate’n hinkhuo bawlkhiehna dingin kingahna anei sih ua, innkuon tellou hindan ding a theisih ua, a hinkhuo uh puitu ding khu amau sa utna leh noptatna ahi mai hi” achi hi.

Nikhat Henry Grady in Washington khawpi a vaihawmna inn lien (White house), khu a vamu kha hi. Lamdang sa tahin, “Tami innpi hi e maw ichi inam leh igam (USA), pienkhiehna bulpi, Pasian mitmu a namloupi leh thupi bul kipatna khu” achi hi. Ahin hun tomnou khat sung in singtang khuo khat ah avakhuoljin a, azin tunnate khu Khristian hoitah ahi ua, a inn neipan a zi-le-tatate Pasian thu athujaw dan leh gam-le–nam a dia ana thum zing dan uh ahidan ang mutahin “Eh pehlum (marble) akibawl inn thupi amaw igam siemna leh tung dingtu ka chi a, tambang a Khristian innkuon hoi tahtahte zieh a US gam kitung ding ana hijaw bou vele” achita hi.


2.ii).Khristian innkuon kingahna (Foundation) khu Jesu Khrist ahiding ahi.
Innlien leh loupitah lam ding in amasapen in a kingahna (foundation) khu apoimaw masapen hi. Tua ahisih leh tomlou kalin apuomai ding hi. Tuabangin, i innkuon kingahna uh i Mangpa Jesu ahiding ahi. Billy Grahamin “Na innkuon kingahna uh Mangpa Jesu ahisih leh dateh hamsatna huipi in ang mutchieg in na dingdet zou sih ding uhi” achi a agendih mama hi. Tuin innsung hoina ding a nu-le-pate mawpuohnate isui/gen ding uhi.

Khristian Leadership

By Rev. Dr. Hangpi Manlun

1).Thumapui. 
Mihingte hinkhawmna leh kipawlkhawmna ah tahsa-le-hagau a i lawchinna ding un puitu ahisih leh lamkaitu i kul un i poimaw uhi. Tualeh, leitung ah lamkai tuomtuom um nanlehzong, tamna i gen nuom uh ahileh Khristian lamkaitu hina leh mawpuohna ahi dieh hi. 

2).Puitu koi e?
Tami dawnna khu a nuoi mi siem-le-pilte genna panin i zil ding uhi. Sapham a ‘leader’ (puitu) kichi khu, ‘Anglo-Saxon’ ham a kipat a kilasawn ahi a, tuakhu ‘laded’ ahi a, verb a akizah chiengin ‘leader’ a kichi a, tuami umzie khu lampi hiltu ahisih leh lampi kawhmutu chinate ahi uhi. Misiemte’n puitu hina leh mawpuohna a gente uh i sui ding uhi.

            Lord Montgomery in, “Puitu khu tupkhat nei ding a, mipite huikhawm thei a, sudettu ahi” achi hi.Dr. Johan R. Mott in, “Puitu khu lampi thei, a peimasa aman a nazuisa zuiding a midangte makaitheitu ahi” achi hi. Harry S. Truman USA President 33-na khun, “Puitu khu midang a ut ngailou uh bawlsah ding a bawlsah/thunun theitu ahi” achi hi. J.C. Sanders in, “Puitu khu midangte thuzaw theitu ahi” achi hi.Victor Manogram in, “Puitu khu siltup supiching ding a mipite puihuoi theitu” achi hi. Tualeh, China Inland Mission Hudson Tailor thahengtu D.E. Hoste khu puitu chingte chiemtena a dawng uh a, aman chiemmui kawmin, “Puitu ka hileh hilou theina ding in nuazui ka nei-le-neilou in ka en mai ding” achi hi. P.G. Viwcharuk in, “Puitu khu mipi kipawlkhawmna ah mawpuohna a la a, midangte tawh kithuo a, mipite khun bang ahiei siltup khat sepdawhsah khu puitu hina” a hi a chi hi.

            Tualeh, ei Khristianten, puitu i chi uh khu lamkaitu mai ahisih a, kaihuoitu, mapuitu, Pasian sum-le-paite enkoltu chinate zong ahuop hi. Tuabanah, Khristian puitu khu mipiengtha, Khristian hindan hoitah a hing, ginna a mi piching, mite etton tah a hing leh pilna-le-lemtheina neitu zong i chithei ding uhi.

Friday, May 17, 2019

Siemzil momnou kilbang hing kang dingte leh tun-le-zuote kunga deisahna laihah

 Rev. Dr. Hangpi Manlun 
Moderator, Zou Synod

1). Thumapui:  

            Awle, khawvel nite hing kihei lamdang jel in adieh in Sangnaupangte ading in a Laisimnate uh result suoh hun ang hita sausau a, lungdam huai isa mama uhi. Tulaiin, eimite zong Pasian pui na toh laisiem leh pil pipi itamta ua, nidang lai 1970s or 1980s lai a Pawl sawm result angsuoh chieng in a pass mi itom thei mama ua, a pass sunsunte jong division hoi leh sangta luo louin, Second Division  tan tungte pen asang mama uhi. Ahin, tulai in Class X apat MA tan in jong result ang suoh chieng in topperte leh First division itamta mama ua, ahin tulai khawvel khantou toh kituoh in topper ahisih leh rank a lajouloute pen minadan asuohta mawh hi. Abang teng gen lei zong, laisimten Pasian thei leh ginna (zauna) hinkhuo nei ua, Bible sim zingte, thumna nei zingte leh ahun leh mun zil a kikhawp zingte khu hagau lam guolzawlna tanna ding a poimaw tahtahte ahi uhi. Tualeh, tuin, laisim sang naupangte leh nu-le-pate in itheiding ua poimaw khenkhatte kikum va ui.

2). Tupkichien nei ding ahi. 

           Laisim sang naupang khat in amaban ding atheichet ngai masa hi. Milawchingte, hinkhuo i et leh min a career ding uh khu Class- X, ahimasang un aut uh leh tup-le-ngimte anei khinta uhi. Tuami toh kituohin lai asim pai vinveng uhi. Tup kichin neikhu lawchinna bulpi ahi. Thupil in, “abulpat dih khu akimkhat jawsa” achibang in, mi tupna neite hing lawching teitei uhi. Tuajieh, in mi lawching hiding in Sangnaupang laisimte in amasa pen in tup-le-hiut khat aneimasah angai hi. Tuabang, a tup-le-ngim neiloute pen alawching ngaisih ding uhi.  Pawl- IX, ka sim lai un ka sangshiapa un ka tup uh ang dong a, kalwmpa khat un “kei sazuah ut ing” ang chitalai jang a, ka shiapa uh jong lungthah in ajep law hi. Tambang sang naupang itam jieh un kilaw ching jou lou ahi.

Wednesday, May 26, 2010

Sang Naupangte leh Nu-le-pate kung a Laihah

By Rev. Hangpi Manlun

Awle, khawvel nite hing kihei lamdang jel in adieh in Sangnaupangte ading in I Laisimte uh result suoh hun ang hita sausau alungdam huai isa mama uhi. Adieh in eimite jong Pasian pui na toh Laisiem leh pil pipi itamta ua, nidang lai in 1970s or 1980s lai a Pawl sawm result angsuoh chiengn in eimite itom thei mama ua, a pass sunsunte jong third devision ahi deu pen , a Second division tan tungte pen asang mama uhi. Ahin, tulai in Class X apat MA tan in jong result ang suoh chieng in First division atamta mama a, tulai topper ahisih leh rank ilajouloute pen minadan asuohta mawh hi.Tamte khu Pasian thupha ichilou theisih uhi.

Awle tuin Sangnaupangte leh nu-le-pate maban ding i gen lang ding uhi.

1. Tupkichien nei ding ahi. Laisim sang naupang khat in amaban ding atheichet ngai masa hi. Milawchingte hinkhuo i et leh min a carrier ding uh khu Class X ahimasang un aut uh leh tup-le-ngimte anei khinta uhi. Tuami toh kituohin lai asim pai vinveng uhi. Tup kichin neikhu lawchinna bulpi ahi. Thupil in “abulpat dih khu akimkhat jawsa” achibang in mi tupna neite hing lawching teitei uhi. Tuajieh in Sangnaupang laisim in amasa pen in tup-le- hi-ut khat aneimasah angai hi alawchin na ding in. Tuabang tup-le-ngim neiloute pen alawching ngaisih ding uhi. Pawl IX ka sim lai un ka sangshipa un ka tup uh ang dong a, kalwmpa khat un kei sajuak ut ing ang chitalai jang a, ka shiapa uh jong lungthah in ajep law hi. Tambang sang naupang itam jieh un kilaw ching jou lou ahi hi.

2. Eima hina kithei chien ding ahi. Tulai in lai isiem uh toh kituoh in mizousie in Science bang ila ua, ahoi mama hi. Ahin, nangma khu lai siemthei na hikhol sih leh minlata chi science chite moh la ding jong hi moh lou hi. Khenkhatte in lah kou khu a tami subject la umlou chipou in subject a moh telkia ua, tuakhu lawsapna bulpi khat ahi hi. Amasa in eima siemna leh hina kitheichien masah a i subject ding tel siem mama apoimaw hi. Kei jong Class X ka sim lai in minlata chiin ‘Higher Mathematic” kava lah phuot a , a Mathematic nadanpen jong ( ngiempen) joulaw pa khu ka buailaw giep hi. Kalomte lah jiehpi in kavala moh a tuabang khu khanmaw boh vot ahi. I gensa bang in mikhen khatte in lata chijieh e, amin hoisah jieh a Subject mohla khu miphahlouna kipatna bulpi ahi hi. Asiemloupi khat in Science subject valah a fail emaw third division pou a jaw sang in Arts hoitah kilah first devison in jou lei imaban ahoi jaw ding hi. Tuajieh in subject lahding telsiem mama akul in apoimaw masa hi. Ahin duthusam ah Class XII tan vang Science lah a aban pen eima tempaina khat jui khu ahoi hi. Ajieh ahileh Competative Exam na ding tamtan khu a basic ahijieh in. Math leh science siemlouta luota jong Cenral service khat ang gel chieng un ang lawching jou leng sih uhi.

3. Nu-le-paten jong tate guide siem poimaw mama hi. Tuania Laisiem tamtah lawsapna khu nu-le-pate apat kohmuna/ guide na atahsapna jieh uhi ahi. I tate Sekul or college akaipou leh kilung kim mawh in tuakhu ilawsapna uh chi khat ahi. Tuajieh itate tempeina khu theisiempi apui huai apoimaw hi. Mihing in ilunglutlou khat jil khu lawsap kipatna ahi hi. Etsahna ding mi khenkhatte in Science alunglut ua, seat amulou jieh pou in Arts ahiai commerce subject latamoh leh aduthusam bang in ajil sih ding china ahipai hi. Tuajieh idei leh siemna subject ma lahpai ajilpai chalchal ding ahi. Tuading a nu-le-paten tate siemna theipi a kohmu ding ahi hi.

4. Kichomdan jong pilvan angai hi. Eima neisa bangma umloupi a mitten jong atate uh kaisahta chi Shillong e, mundang Delhi lah apong sawlpai ding ahisih hi. Adieh in Class-XII tankhu Manipur ahoi mama hi chi khu manghilou ding ahi. Amavang graduate leh a tunglam pen ahithei liai leh State pulang asimsah ahoi mama hi.Tualeh Laisiem ngellou pongchom khah khu innkal kitoitheina ahi a, imi chompen theichet apanlah ding ahi. Deisah kinei a I inn ilou juoh jen ikichon vang un ahilou dingte khu ichomna nasan lejou a damsung au i chom den ding pawl bang ang um law uhi. Thamlouin, khamthei bawlpi khat chawmkhata moh lei ang nemang ding hi.

Tualeh laisimten jong manghillou ding ahileh nu-le-paten aneivalua ang chom uh hilou chi thei a, laisim ding ihileh lai mama sim chalchal ding ahi. College kaina hi a sildang foot ball e, Music e sildang pou a na lunglut leh alawsamsa na hi chi na kiphoh ding hi. Mikhen khatte’n atate uh umdan ang ahil ua, katapa College kai ve a kava kuon leh a sangshiate un natapa foot ball peh siem mama ang chi ua kada mama a chi hi. Khatpa ahileh atapa khu Music alunglut a minthanna leh nehmuna lah ching joulou in apei suollaw uhi. Ajieh ahileh alunglut louna ding uh alunglut gel jieh in amanthailaw giep uhi. Tualeh neilou sasa leh leiba ba jena mun dang kisawl jong ahoipen sih a, ahin imichompen ahoi akukal leh lah akhawh sih ding hi. Mikhangtou leh ta laisiem neiten naupang chom khu Bank a sum koi toh kibang achiua tuabang chingam ding khop itate ahi uh leh theitop a chawm angai ding hi.Taginalou chawmkhatte ahileh nidanglai in “Nu-le-paten bawi aw hingkhang mengmeng aw nutha dawn aw pathadawn aw, chin la asa ua, tulai in ahileh bawi aw hing khang mengmeng aw nutha patha leh neisateng topkang aw” chila sah thei jing ahi hi.

5. Nu-le-pate bawlkhiel pawlkhat. I gensa bang un itate uh khu neilou sasa in BA bang gamdang ah izilsah ua, eipawl in i taten BA ang jaw chieng ua, kham mupai ding leh alawching dan in ikingai ua, tuakhu itate lawsapna bulpi khat ahi. Keima ngaidan in natapa/tanu khu gamdang a BA na jawsah a aban na chomjou lou ding thouthou leh Innlam ah BA jilsah inla ajaw chieng in coaching la ding in Delhi e khat sawl lechin alaw ching bai jaw ding hi. Eiten BA tan ichomjou chieng a lawching pai ding dan in ingai ua, thamlouin gim leh toljong ikisapai ua, abul panpan ihi lam itheisih uhi uhi. Tami theikhiel jieh in itate uh gamdang a BA jou central service gel theilou a inn lam a Private sang shia semdia ang pei uh a ngaita moh hi. Tualeh ita khu BA tan ichom jou leh kham ageldoh theina ding a kumni/kumthum coaching ilahsah jou sih leh a lawching jou sih ding uhi.

6. Sum-le-pai adeidandan ua piehna/ duotkhielna. Tulai in nidang toh te in ikhangtouta ua, mun dang gam dang ah itate uh laisim in ikoi jou ta uhi. Ahin nu-le-pate bawlkhiel mama khat kia ahileh neilou sasa in sum-le-pai khu akhut uah ilutsah pai uhi. Etsahna ding in inn aum lai un sum-le-pai kichimongmong akhut uah ipengam sih ua, mun dang a ang um chieng un aloutheilou ahidung jui in akhut uah sum asing sing in ilutsah ua, tuakhu naupang ading in sietna kipatna bulpi khat ahi hi. Ahithei liai leh guardian bang neisah asum-le-paite jong ama uh tungtona hah bang ahoi mama ding hi. Tualeh mundang khu ei gamtoh akibang sih a, siljousie utut a mutheina na ahi, etsahna ding in innlam a damdoi leh zuu imuloute uh khu khopi sung ah deidandan aleithei leh muthei ahijieh in akhutua sum alut chieng un ajang akhiel lou thei sih uhi.

Thamlouin, deisah kisa in Mobile hoipiipi, Laptop leh Bike chite bang ileisah ua, amauten lah a Mobile leh a Laptopte bang uh laisim lou jen a sun ajan laa ngaina leh milim hoiloupipi etna in akijah ua, tuakhu amanthaina uh khat ahi hi. Tualeh i bike leisahte uah, amaute in College kaina a janglou in nungah helna leh Party peina bang in akijah jasop ua, tuakhu guoljawlna itante uh imanthaipina uh chi khat ahi hi. Tuajieh in Mobile hoipipi leh gari chite bang jong aloutheilou ahisih leh pong leisah lou khu tate khantouna ding ahi jaw hi. I deisahna lam uah imanthat law jel jel uhi. Nidanglai in Delhi a laisim khat bang apa in bike chite leisah sih henla, lai hoitah in sim leh IAS jouva kichi khat ka ja kha a da um mama hi. Eiloi toh kibanglou khat igam a MLA khat in atate Bangalore ah College akaisah a bike chite leisah lou in Scooter hoilou khat me leh akulleh poimawte leina ding aleisah akichi a etton tah kasa mama a apa leh atate, nikhat ni chieng in adeidei uah hing taijou thou ding uhi.

7. Theitop apan lah tah zet angai hi. Tulai pen ipi leh pute hun laibang ua, samat , galmat , lou haw sing puoh kidemlai hitalou in lungtang leh laikung (penmuh) a nehsuilai hita hi. Ipu ipaten sa huja kamat, ganta hujat ka khoi, chileh bu-le-bal akhamte khu mithupi leh mitungtuang ahi uhi. Tuate khu eite ading in umzie umta lou china ahita hi. Tualai peh AK 47 tangsang leh namsau, teipite sang in jong pen muh in na asemthei jawta hi. Tuajieh in laisimtheite in simtahtah sim ding ahi. Kimolna dan leh time past na dan laina sim leh mina pha ngaingai sih ding hi. Tualeh adaum mama kia khat ahileh Pa tamtahten atate uh ama uh sang a Laisiemjaw a siemjouta lou in ta tamtahten apate uh siemna pilna phajouta lou a i um moh uh khu ada um mama hi. Khang kisam ding ihi uh china ahipai hi. Na pa sang a laisiemna ana san johlou a, natate nang sang angiem joh leh vang adaum lam china ahita hi. Nu-le-pan a chomjou ding tate tata lah alawsam pen kihitamoh in adaum mama china ahi.

Tuajieh, in lawchinna ding in nule-pate leh asimten theitop suatahzet ahunta hi. I gensabang un tulaipen first devison chite jong phatuom nonlou in atopa pangloute adingin lampi a um non sih hi. Tuajieh in theitop a simtah jet ahunta hi. Akukalte khu hing lawching teitei uhi. Etsahna ding amin uh hing louta moh leng i SDO nu uh leh Dr. David Lalpite khu kei mi theite lah a laism tai mate ahi ua, tuin alawching tuohta gel uhi. Amau gel laisim pei bang in eite jong sim pei lei ama uh tunna tung jou sih lei jong mi kipha chiet ding hi. Thupilin “Ama leh ama kipanpite Pasian in jong Panpi” achi khu adih hi. Kei mimal ngaidan in a bright kisa a laisim peiloute sangin apongpan ten Bible gen bang in apong lah jaw un alawching jaw uhi. Tualeh gentah sih leh jong Laisimna lam ah ken jong gen ding kaneive a, 1996-1998 sung in Eastern Theological College, Jorhat ah B.D kasim a, kijawng mama in neh-le-tah hoilou ban ah a climate asat seng ban ah Lai kasimluot jieh in ka tuop ah TB kaveilaw jen hi. Tualeh 2001-2003 sung ma in United Theological College, Bangalore ah M.Th kasim kia a kumni sung a jankhuovah a kalaisim na kigom leh hathum bangphava ka chi hi. Tuin Ph.D or D.Th kasimkia asun ajan aka sim leh jong naisai tuohsih na lai hi. Nang gen ding bang na nei eile? Laisimna lam ah. Pasian jal in kisiana ding neilou a lai kanasim pen ka lungdamna mama khat hi. Kou Pasian thu simte bawn in tambang a kasim uh leh noute alesawm a na sim uh angaina lai ding hi.

8. Pankahwm hunta hi. I innsung alaisiem khat aum leh abe aphung e ahisih a Nam ajong pankhawm a chawm ahunta ahi. Namkhangtoute apangkhawm in kisom dal siemua tuachiin ang lawching uhi. Adieh in ei Zoukampaute khu IAS, IPS Leh IRS chite aneinailou Nam ihina lai vevaw ua hasiet um mama hi. Mi apata, auta ua aum laiua ei inam buppi a jong aumnailou chipen Laisimte ading in theitopsua hun hi. Nangkhu Zoute lah ading a IAS, IPS, IRS masa pen na himaithei ding hi theitop apan lah hun ahita hi. Ahin ada um mama khat ahileh tulai ilaisim khenkhatte Delhi lah aduthusam uh ahileh Singngat Constituency a MLA dinding chipou ihoulim thanopna uh hileh kilom a da um mama hi. Kumnga sung lal ding sang adamsung lal ding tupjawh ding ahita hi.

9. Felluot/taimatluotlou ding ahi. Laisim na hisung a na fel luot leh dacheing in a fellou pen na hi ding hi. Ahitheitan a laisim sung a activity tamtaluo ajong pan lou ahoi hi. Laisim hun khu leadership siem hun ahilai jang sih hi. Laisiemphot leteh leadersa na hileh tah hi. Ahitheitan ashini mani leh khotang ajong laisiem hun sung akikang koi ahoi hi. Thamlouin Pasian thu ajong kijah dingma ahilai in na laisim ding don lou jen a kijahlou ahoi hi. Etsahna din exam kuon a lajil, khawmpi va haw leh jankhuovah avathum, camp leh crusade chite kijah tamseng jong ahoi tuon sih hi. Biehinn kai hun kai a, Biblete sim jel aum ding ahi jaw hi .Ahin Pasian manghil jen a sim ding china hituom sam sih hi.

10. Laina siem leh siljousie nang ahita hi. Tam leitung damsung ading nana in Laisiem khu ahoipen ahita hi. Laisiemlou a hinghaute jong sawt daithei tuonsih ua, innten louten dan jong akitup thei tuon sih uhi. Ahin mikhat lai ang siem leh asiemna khu koima lahpiehthei hilou ahijieh in gou manphatah asuoh hi. Thamlouin mi lai ang siem a khamhoitah khat ang nei leh utlou sasa ahau ding, car, building, power leh mite jatatna chite ama hisa ahi hi. Tamte thei in mi ta laisiem neite apate un, tuin jawng lei jong dachieng in itate ang lawchin chieng un tam building leh carte ei ading ahiding a chi phiu phiau ngam uhi. Eiten ichingam diai le? Mangpan asimtu jousie eiguoljawlta hen.
TAPIDAW DAWNGKOT